قسمت پنجم جغرافیا _ سال اول راهنمایی
از دریا ی خزر (مازندران ) چه می دانید؟
هدف کلی :
آشنایی با ویژگی های دریای مازندران
اهداف جزئی:
شناخت تفاوت دریا و دریاچه
آگاهی از ویژگی های دریای مازندران
آگاهی از چگونگی بوجود آمدن جلگه های ناحیه خزری
شناخت کشورهایی که از طریق دریای مازندران به ایران مربوط می شوند
آگاهی از زمان صید ماهی در دریای خزر
آگاهی از مراکز مهم صید ماهی در کنار دریای مازندران
دانش آموز عزیز به نقشه زیر نگاه کنید .
- دریای خزر بزرگترین دریاچه جهان است.
- عمق دریای خزر در همه جای آن یکسان نیست.
- در نزدیکی سواحل ایران، عمق این دریا زیاد است.
- کشورهای اطراف دریای خزر عبارتند از: ایران - ترکمنستان - قزاقستان - روسیه -جمهوری آذربایجان
- رود هایی که از کوه های شمال ایران سرچشمه می گیرد، آبرفت های بسیاری را به ساحل دریای خزر می آورند و جلگه های وسیعی را ایجاد کرده اند، به این جلگه ها در نقشه ی زیر توجه کنید.
ماهی گیری
- فصل صید ماهی از اوایل پاییز شروع و تا اوایل بهار ادامه می یابد.
- شرکت سهامی شیلات دریای خزر، ماهی گیری در رود ها و کناره ها را به 4 بخش تقسیم کرده است:
1- بندر انزلی
2- بندر کیاشهر
3- بندر بابلسر
4- بندر ترکمن
- در دریای خزر انواع ماهی نظیر ماهی سفید، کفال، کپور، کیلکا و کولی و انواع ماهی های خاویاری صید می شود.
- خاویار دریای خزر از بهترین انواع خاویار جهان است که به کشورهای خارجی صادر می شود.
|
دریای خزر (مازندران): دریای مازندران به علت محاط بودن در خشکی و عدم ارتباط با دریاهای آزاد در واقع دریاچه ای است که به علت وسعت زیاد (حدود 5/6 برابر دریاچه اورال و 13 برابر دریاچه بایکال) از بزرگترین دریاچه های قاره ای روی زمین به شمار می رود. ولی چون از بقایای دریای بزرگ تتیس در دوره های اول و دوم زمین شناسی می باشد که زمانی تمامی سطح خشکی های آسیای جنوب غربی را می پوشانید از همان زمانهای پیش دریا خوانده می شد. هیچ دریایی در جهان تا کنون به اندازه این دریا نامهای گوناگون نداشته است. سایر نامهای دریای مازندران عبارتند از : دریای گیلان - دریای دیلم - دریای خزر - دریای طبرستان - دریای استرآباد - دریای خراسان - دریای قزوین - دریای آبسکون و دریای گرگان و...
|
چرا در ناحیه ی معتدل خزری پوشش گیاهی
غنی و زندگی جانوری پر رونق است؟
هدف کلی :
آشنایی با انواع پوشش گیاهی و جانوری در ناحیه معتدل خزری
اهداف کلی :
آگاهی از علل وجود پوشش گیاهی انبوه در ناحیه خزری
شناخت انواع پوشش های گیاهی در نقاط مختلف ناحیه خزری
آگاهی از زندگی جانوری در بخش های مختلف ناحیه خزری
دانش آموز عزیز، به علت بارش فراوان و دمای ملایم و خاک مساعد در ناحیه خزری پوشش گیاهی انبوه و چمنزار های طبیعی بوجود آمده است.
هنگامی که از کناره ی دریای خزر به طرف ارتفاعات البرز پیش میرویم به ترتیب پوشش گیاهی و زندگی جانوری زیر را مشاهده می کنیم .
1- ماسه زار ها: که در آن ها نوعی درختچه های خاردار می روید و حشرات گوناگونی دیده می شود.
2- زمین های کشاورزی: در این سرزمین ها همراه با کار کشاورزی، دامپروری و مرغداری نیز رواج دارد.
3- جنگلهای انبوه و پهن برگ: در سرزمین های مرتفع دیده می شود که حیواناتی نظیر گراز و شغال در آنها زندگی می کنند.
4- جنگلهای تنک سوزنی برگ : در دامنه ی البرز مرطوب مشاهده می شود.
5- مراتع و چمنزارها : در ارتفاعات زیاد دیده می شود.
|
جنگلهای ناحیه خزری: در شمال کشور در جهت شرق و غرب با تغییر عناصر اقلیمی و افزایش ارتفاع، ترکیب درختان و نحوه ی پراکندگی آنها نیز تغییر می یابد. جنگلهای کوهستانی دریای مازندران، جنگلهایی هستند که از ارتفاع 800 تا 2700 متر کشیده شده اند. مساحت جنگلهای شمال حدود 8/1 میلیون هکتار میباشد که از این مقدار حدود 3/1 میلیون هکتار آن را جنگلهای تجارتی و صنعتی تشکیل می دهند. حدود 59 در صد جنگلهای شمال را درختان راش و ممرز و حدود 16 درصد آن را درختان افرا و توسکا تشکیل می دهد.
|
جمعیت در ناحیه ی خزری چگونه پراکنده شده است؟
هدف کلی :
آشنایی با پراکندگی جمعیت و زندگی روستایی در ناحیه خزری
اهداف جزئی :
آگاهی از چگونگی پراکندگی جمعیت در بخش های مختلف ناحیه خزری
آگاهی از رونق کشاورزی در ناحیه خزری و علل آن
آگاهی از موقعیت روستاها و نوع روستاها در ناحیه خزری
آشنایی با مهم ترین محصولات کشاورزی این ناحیه و نواحی کشت آنها
آگاهی از چگونگی دامپروری در ناحیه خزری
همانطور که در نقشه بالا مشاهده می کنید، ناحیه ی خزری نسبت به مساحت خود، سرزمین پر جمعیتی است.
علت کمی و زیادی جمعیت در جاهای مختلف ناحیه ی خزری به حاصلخیزی خاک جلگه ها بستگی دارد.
هنگامی که از جلگه ها به طرف کوهپایه ها و دامنه های البرز پیش می رویم از تراکم جمعیت کاسته می شود.
هر چه از غرب به شرق پیش می رویم، مراکز پر جمعیت رو به کاهش می رود.
زندگی روستایی :
بیشتر زمین های ناحیه ی خزری قابل کشاورزی هستند.
زندگی روستایی رونق بسیاری دارد.
روستاهای ناحیه ی خزری با فاصله های بسیار نزدیکی از یکدیگر قرار گرفته اند .
به خانه هایی که در داخل باغ یا مزرعه خانواده ساخته می شود «خانه باغ» می گویند .
کشت مهم ناحیه خزری برنج است که بیشتر در زمین های هموار و کم شیب کاشته می شود.
توتون، چای، مرکبات، زیتون، پنبه، بادام زمینی و آفتابگردان از دیگر محصولات ناحیه معتدل خزری می باشند.
کشت چای در استان گیلان (شهرستان لاهیجان ) بیش از استان مازندران رونق دارد.
در استان گلستان کشت پنبه توسعه بسیاری یافته است .
هر چه از غرب به طرف شرق ناحیه خزری پیش برویم، شرایط برای کشت گندم و جو مساعد تر می شود.
در جلگه های ناحیه خزری نگهداری و پرورش گاو، گوسفند، بز و اسب رواج دارد.
روستاییان و دامپروران در بازارهای هفتگی و دائمی شهرها، محصولات خود را می فروشند و نیازهای خود را خریداری می نمایند.
|
برنج: برنج نیازمند دو عنصر آب و هوایی گرما و آب است و در زمینهای آبرفتی بهتر محصول می دهد. حدود 85 درصد محصول برنج ایران در ناحیه خزری بدست می آید برای کشت برنج زمین را پس از آبگیری به وسیله تیلر شخم می زنند و شلتوک سبز شده را از خزانه در آورده و عمدتاً با دست در زمینهای آماده شده نشا می کنند. نشاء برنج معمولاً از نیمه اردیبهشت شروع می شود و پس از چند بار وجین کردن در اواسط مرداد آن را درو می کنند پس از آنکه شلتوک را از کاه برنج به وسیله دستگاه خرمنکوب جدا نموده به کارخانه برنج کوبی می برند و در آنجا پس از خشک کردن برنج سفید بدست می آورند .
|
زندگی شهری در ناحیه ی معتدل خزری چگونه است؟
هدف کلی:
آشنایی با زندگی شهری و صنعت در ناحیه معتدل خزری
اهداف جزئی:
آشنایی با چگونگی پراکندگی شهرها در ناحیه معتدل خزری
آشنایی با مراکز استانهای ناحیه خزری
آگاهی از صنایع مهم ناحیه خزری
دانش آموز گرامی به نقشه بالا با دقت نگاه کنید.
- وجود شهرها در فاصله ی بسیار نزدیکی از یکدیگر و در زمین های جلگه ای و کشاورزی، نشانه ی به هم پیوستگی زندگی روستایی و شهری است.
- شهرها عمدتا در کناره ی دریا و در امتداد جاده ی ارتباطی و برخی دیگر در کوهپایه ها و دامنه ی البرز به وجود آمده اند.
- هرچه از کناره ی دریا به طرف دامنه های البرز پیش برویم، از تعداد شهرها و تراکم جمعیت شهر نشین کاسته می شود.
صنعت در ناحیه معتدل خزری
- صنایع مهم ناحیه خزری از نظر تامین مواد اولیه وابسته به کشاورزی و جنگل هستند.
|
زیتون: این درخت که همیشه سبز است در نواحی نیمه استوایی و مدیترانه ای می روید. از لحاظ شرایط طبیعی درخت زیتون می تواند در تابستان 5 تا 6 ماه خشکی را تحمل کند و به شرط این که نزول باران سالیانه حداقل به 200 میلی متر برسد. همچنین نمی تواند طاقت سرمای شدید را که از منهای 7 در جه سانتی گراد بیشتر باشد بیاورد. برای این که درخت زیتون به گل بنشیند و میوه بدهد باید چند ماه قبل از سرمای زمستان غرس شده باشد. برداشت محصول آن در پاییز آغاز می گردد و معمولاً به دو نوع است. زیتون سبز که بیشتر به مصرف شور کردن می رسد و زیتون سیاه که برای روغن گیری مصرف می شود. از تفاله زیتون خوراک دام، کود و مواد مورد نیاز صابون بدست می آید.
|
راه های ناحیه ی معتدل خزری
هدف کلی:
آشنایی با انواع راه های ناحیه معتدل خزری
اهداف جزئی:
آگاهی از قرار گرفتن بیشتر شهرها در کنار جاده ی ارتباطی اصلی
آگاهی از نقش ارتباطی دریای خزر در بین شهرها و دریانوردی محلی و کشورهای مجاور دریا
شناخت راه های مختلفی که از نواحی داخلی به جلگه های کناره ی دریای خزر مربوط می شوند
آگاهی از مسیر راه آهن در محدوده ی ناحیه خزری
دانش آموز محترم، به نقشه بالا دقت کنید.
- جاده ی ارتباطی اصلی که از کناره های دریا در قسمت جلگه ای ناحیه معتدل خزری می گذرد بسیاری از شهر های این ناحیه را به یکدیگر مرتبط می سازد.
- کشتیرانی در دریای مازندران ارتباط شهرها و آبادی های کناره ی دریا را میسر می سازد و هم این ناحیه را به کشورهای کناره ی دریای خزر و به کشورهای اروپایی مربوط می کند.
- بندر انزلی، بندر ترکمن، بندر نوشهر و آستارا در کار دریانوردی محلی و حمل و نقل دریایی بین ایران و کشورهای مجاور این دریا اهمیت بیشتری دارند.
- تهران و سایر نواحی داخلی فلات ایران از طریق چند راه آسفالت به جلگه های کناره ی دریای خزر دسترسی پیدا می کنند.
- راه آهن سراسری ایران تا بندر ترکمن و گرگان نیز در ناحیه خزری امتداد دارد.
|
شهرهاي ناحیه خزری: در جلگه های ساحلی دریای مازندران به دلیل شکل طولی جلگه و عرض کم آن ارتباط شهری فقط خطی بوده و در حقیقت شهرها رابطی میان خود و روستاهای واقع در کرانه های ساحلی و کوهستانی خود هستند. در گونه شناسی شهرهای قدیمی ایران دو گونه عمده وجود دارد که عبارتند از شهرهای بسته و باز . در شهرهای باز هیچ عارضه فضای مشخصی میان شهر را معین نمی کند و حدود جغرافیایی شهر در آن نقطه تمام می شود که خانه و فعالیت سکونتی و معیشتی شهری پایان می یابد . در نواحی جلگه ای شمال ایران یعنی گیلان و مازندران غربی به دلیل مشکلات ارتباطی حاصل از جریان آبهای سطحی و وجود جنگل و زمینهای باتلاقی نیازی به اقدامات تدافعی مانند حصار و دیوار و برج و بارو پیدا نشده است. گونه های شهرهای جلگه ای گیلان باز و بافت و ترکیب فضایی آنها گسسته است. این شهرها عمدتاً در امتداد جاده ارتباطی قرار گرفته اند که از کناره های دریا در قسمت جلگه ای می گذرند .
|
