قسمت دوم جغرافیا _ سال اول راهنمایی
ناهمواری های ایران چگونه است؟
هدف کلی :
آشنایی با ناهمواریها و سه نوع ناحیه آب و هوایی ایران
اهداف جزئی :
آشنایی با رشته کوههای اصلی ایران و قله های بلند آنها
آشنایی با نواحی پست داخلی ایران (دشت ها ، دریاچه ها و جلگه ها...)
آشنایی با رودهای مرزی ایران
شناخت انواع نواحی آب و هوایی ایران
«انواع نواحی آب و هوایی در ایران »
دانش آموز عزیز به شکل زیر توجه کنید و آنگاه مشخص کنید استانی که در آن زندگی می کنید ، چه نوع آب و هوایی دارد ؟
پوشش گیاهی هر منطقه با شرایط آب و هوایی ( بارندگی و دما)
آن منطقه ارتباط دارد .
|
کوه: زمینی که نسبت به اراضی پیرامون خود به طور مشخص و چشمگیری برجسته و دامنه های شیب داری داشته باشد و از قله یا قله های متعددی تشکیل شده باشد. قله: بلندترین نقطه هر کوه را می گویند که از سایر سطوح و ارتفاعات بالاتر است . قله ممکن است بر اثر فرسایش سنگها ایجاد شود و یا ممکن است بر اثر چین خوردگی و گسل و یا وقوع آتش فشان به صورت یک مخروط در محلی بوجود آید .
|
ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی کجاست؟
هدف کلی :
شناخت موقعیت و ویژگیهای آب و هوایی ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی
اهداف جزئی:
آگاهی از موقعیت و وسعت ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی
آگاهی از ویژگیهای کلی آب و هوای بیابانی و نیمه بیابانی
شناخت ویژگیها و محدودۀ آب و هوای بیابانی داخلی
شناخت ویژگیها و محدودۀ آب و هوای کناره ای
شناخت ویژگیها و محدودۀ آب و هوایی نیمه بیابانی
آگاهی از تاثیر بادها در ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی
دانش آموز عزیز در درس قبل آموختیم که وسیع ترین ناحیه آب و هوایی کدام است؟
بله ناحیه ی بیابانی و نیمه بیابانی حدود 
کشور ما ایران را در بر می گیرد.
به نقشه بالا نگاه کنید قسمت هایی که رنگ زرد و قهوه ای کم رنگ دارند را به دقت ملاحظه کنید. این قسمت ها شامل چه سرزمین هایی می شوند؟
از سرخس تا خلیج گواتر در شرق ایران و بخش های داخلی ایران و همه ی کناره های دریای عمان و خلیج فارس و جلگه خوزستان و دو قطعه ی کوچک در شرق و غرب دریای خزر.
دانش آموز عزیز در مناطق مختلف ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی با توجه به درجه ی حرارت و مقدار بارندگی متفاوت، سه نوع آب و هوا دیده می شود :
1- آب و هوای بیابانی داخلی: در مرکز و مشرق ایران حکم فرماست. دمای هوا بالا و میزان بارندگی کم و تبخیر در آن بسیار شدید است. اختلاف دمای شب و روز و تابستان و زمستان زیاد می باشد.در روز هوا به شدت گرم و در شب به علت خشکی هوا دما به سرعت کاهش می یابد .
2-آب و هوای بیابانی کناره ای: در کناره های خلیج فارس و دریای عمان دیده می شود. دمای متوسط هوا بالا و بارندگی کم است در فصل تابستان هوا به صورت شرجی در می آید که آزار دهنده است. آیا می دانید چرا؟
3-آب و هوای نیمه بیابانی: به این نوع آب و هوا کوهپایه ای نیز می گویند .کوهپایه های البرز و زاگرس چنین آب و هوایی دارند. هرچه از نواحی داخلی و کناره ای به سمت کوهپایه های البرز و زاگرس پیش می رویم مقدار بارش بیشتر و دورۀ گرما کوتاه تر میشود.
*باد هایی که به ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی می وزند:
- باد های مرطوب و باران آور: از سمت شمال غرب و غرب در فصل سرد می وزند و عامل اصلی بارندگی هستند و هر چه به نواحی داخلی ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی نزدیک می شوند از میزان بارش آن ها کاسته می شود .
- باد های جنوب شرقی: در فصل تابستان از اقیانوس هند می وزند و موجب بارش تابستانی در جنوب شرقی ایران می شود .
- باد های جنوبی وجنوب غربی: در بعضی از فصول می وزند که گرم و خشک هستند .
|
شرجی: وجود رطوبت نسبتاً زیاد در فصل تابستان که تحت تأثیر دمای زیاد و تابش خورشید به سطح دریا به صورت بخار حاصل می شود، به دلیل درجه حرارت بالا امکان رسیدن به مرز اشباع را نمی یابد (عدم بارش ) و به صورت شرجی آزار دهنده ای در می آید که از وجوه مشخصه آب و هوای نواحی ساحلی به شماره می آید .
|
ناهمواری های ناحیه بیابانی ونیمه بیابانی
هدف کلی:
شناخت ناهمواری های ناحیه بیابانی ونیمه بیابانی
اهداف جزئی:
آشنایی با کوهها و قله های ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی
آشنایی با سرزمینهای پست ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی
آشنایی با دریاچه ها و باتلاقهای ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی
دانش آموز عزیز به نقشه زیر نگاه کنید.
بلندی های ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی شامل: کوهپایه های البرز و زاگرس – کوههای سیستان و بلوچستان و بلندیهای منفرد و پراکنده
در رشته ی مرکزی، قله های بلند و نوک تیزی چون کرکس، شیر کوه، هزار و لاله زار دیده می شود .
برخی از آنها مانند کوه تفتان در گذشته آتشفشانی بوده اند .
سرزمین های پست این ناحیه عبارتند از :
دشت کویر – دشت لوت و جلگه هایی مانند خوزستان
دریاچه ها و باتلاق های این ناحیه :
دریاچه هامون ، تالاب جازموریان ، تالاب گاو خونی که غالباً شور هستند و وسعت آنها در طول سال تغییر می کند
|
گاو خونی : تالاب گاو خونی در جنوب شرقی اصفهان واقع شده است . نام این باتلاق در کتابهای قدیمی به صورت گاو خونی و گاوخانه آمده که به معنی چاه بزرگ است. ساکنین روستاهای اطراف به این باتلاق (گو خونی آخر آب گور خونی) می گویند و عقیده دارند تعداد زیادی از مشتاقان شکار گور خر به کام آن فرو رفته اند. وسعت این باتلاق متغیر است، میزان بارندگی و درجه تبخیر در کمی و زیادی وسعت آن تأثیر دارد آما مسلم است که وسعت آن از 500 کیلومتر مربع کمتر نیست. روستای ورزنه در حاشیه آن قرار دارد و زاینده رود حدود 24 کیلومتر پس از آبادی ورزنه وارد آن می شود. باتلاق گاو خونی گودترین منطقه استان اصفهان است. آب این باتلاق شور و اطراف آن را نیزارها احاطه کرده است . اطراف این باتلاق دارای انواع پوشش گیاهی است که معروفترین گیاهان آن اشنوک و انواع گز است.
|
از خلیج فاس و دریای عمان چه می دانید ؟
هدف کلی :
آشنایی با ویژگیهای خلیج فارس و دریای عمان
اهداف جزئی :
آشنایی با نام کشور های همسایه خلیج فارس و دریای عمان
آشنایی با برخی از ویژگیهای طبیعی خلیج فارس و دریای عمان
آشنایی با جزایر خلیج فارس و تنگه هرمز
آشنایی با اهمیت اقتصادی خلیج فارس و دریای عمان
آشنایی با بنادر مهم خلیج فارس و دریای عمان
دانش آموز عزیز به نقشه زیر نگاه کنید.
ابتدا کشورهای اطراف خلیج فارس و دریای عمان را به خاطر بسپارید .
حالا به جزایر مهم در آب های خلیج فارس خوب دقت کنید . و آنها را به خاطر بسپارید .
سپس به رودهای که به خلیج فارس و دریای عمان می ریزند، توجه کنید .
اکنون در یک برگ کاغذ یادداشت به این سئوالات پاسخ دهید:
1- کشور های اطراف خلیج فارس و دریای عمان کدامند ؟
2- جزایر مهم در خلیج فارس را نام ببرید.
3- کدام رود ها به خلیج فارس و دریای عمان می ریزند ؟
|
به بریدگی های کنار خلیج فارس خور می گویند که به هنگام بارندگی از گل و لای پر میشوند. مانند خور موسی |
خلیج فارس از نظر اقتصادی ،تجارت و بازرگانی و نظامی برای ما اهمیت بسیاری دارد.
- بنادر و جزایر جنوبی ایران در دریای عمان و خلیج فارس برای صید ماهی و دیگر جانداران دریایی شرایط مناسبی دارند.
انواع ماهی ها در خلیج فارس و دریای عمان را در نقشه زیر به دقت ملاحظه کنید.
|
خور: به خلیج های کوچک در شمال غربی خلیج فارس گویند. خور بریدگی های پهنی است در داخل خشکی که به وسیله دریا یا دریاچه ایجاد می شود. مانند خور موسی که مثل زبانه ای در خلیج فارس پیش آمده و بندر حضرت امام خمینی (ره) در مساحتی دور از دهانه قرار دارد . زمینهای طرفین این خور فوق العاده پست و در موقع مد دریا قسمت زیادی از آن در امواج فرو می رود . خور موسی از عوارض عمیق ساحل خلیج فارس است که عمق آن بین 30 تا 40 متر می باشد. به همین جهت کشتیهای بزرگ می توانند به سهولت وارد آن شده و تا بندر حضرت امام خمینی (ره) پیش آیند . خور موسی بواسطه رودی بنام رود کهنه به رود کارون متصل می شود .
|
پوشش گیاهی و زندگی جانوری در ناحیه بیابانی
و نیمه بیابانی چگونه است؟
هدف کلی:
آشنایی با زندگی گیاهی و جانوری در ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی
اهداف جزئی:
آگاهی از علل دشواری رویش گیاه در ناحیه بیابانی ونیمه بیابانی
آشنایی با برخی از انواع گیاهان و جانوران این ناحیه
آگاهی از اهمیت حفظ پوشش گیاهی در این ناحیه و مقابله با تخریب آن
دانش آموز عزیز به نقشه زیر نگاه کنید.
همان طور که قبلا آموختید در ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی دوره ی گرما طولانی و مقدار ریزش باران و برف کم است و این موضوع باعث دشواری هایی در رویش گیاه می شود.
مجددا به نقشه زیر توجه کنید.
وسعت کدام نوع از خاک ها در این ناحیه بیشتر است ؟
بله . خاک های نا مساعد وسعت بیشتری دارند.
-البته بعضی از گیاهان مقاوم می توانند در این ناحیه رشد کنند .
- در مناطق بیابانی، درختانی با ریشه های بلند و قوی مانند نخل، گز و پسته ی وحشی می روید.
- پوشش گیاهی بیشتر نواحی بیابانی و نیمه بیابانی استپ است.
- در استپ گیاهان کوتاه قد و درختچه های خاردار با فاصله از هم روییده اند
- به علت قطع درختان و کندن بوته ها و چرای بیش از حد دام ها، بخش های بزرگی از این ناحیه به بیابان تبدیل شده است.
- با کاشت گیاهان و نهال هایی که با شرایط طبیعی این ناحیه سازگاری داشته باشند می توان از رخ دادن مواردی چون از بین رفتن پوشش گیاهی، گسترش بیابان ها و فرسایش خاک جلوگیری کرد.
زندگی جانوری
در ناحیه بیابانی و نیمه بیابانی، بعضی از حیوانات پر طاقت بهتر می توانند شرایط نامساعد را تحمل کنند.
|
پسته وحشی (بنه): درختی است شبیه پسته معمولی و ارتفاعش به 4 تا 5 متر می رسد و گونه های مختلف دارد در جنگلهای خشک نواحی خراسان، کرمان، یزد، فارس، لرستان، کردستان و دیگر کوهستانهای ایران فراوان است. گل این گیاه رنگ قرمز دارد که در رنگرزی استعمال می شود و میوه اش را چاتلا نقوش و قپلاقوچ می نامند که از آن مربا یا ترشی تهیه می کنند. معمولاً به این گیاه پیوند پسته می زنن. از پوست این درخت به وسیله ایجاد شکاف صمغی استخراج می کنند که سقز نامیده می شود و در صنعت از آن استفاده می شود. از برگهای آن نیز رنگ سرخی بدست می آید.
|
